Kastelen waren in de middeleeuwen veel meer dan alleen een mooie woning voor een edelman of ridder. Ze waren in de eerste plaats militaire verdedigingswerken, gebouwd om aanvallen van vijanden af te slaan. De dikke stenen muren, soms wel drie meter dik, konden pijlen en stenen tegenhouden die met katapulten werden afgevuurd. Rondom het kasteel was er vrijwel altijd een brede gracht gevuld met water, die het voor aanvallers bijna onmogelijk maakte om dichtbij te komen zonder nat te worden of beschoten te worden. Een ophaalbrug over de gracht kon bij gevaar worden opgetrokken. Maar in vredestijd was het kasteel ook een centrum van bestuur, rechtspraak en handel voor het omliggende gebied.
Waarvoor dienden de grachten rondom een kasteel?
Vraag 2 van 10
In de achttiende en negentiende eeuw vond er in Europa en Noord-Amerika een enorme verandering plaats die de wereld voorgoed zou veranderen: de Industriële Revolutie. Machines namen het handwerk over in fabrieken die als paddenstoelen uit de grond schoten. Stoomkracht, later gevolgd door elektriciteit, zorgde voor een explosieve toename van de productie. Mensen verlieten het platteland en trokken naar de steden waar de fabrieken stonden. Maar de levensomstandigheden in die vroege industriesteden waren zwaar. Arbeiders werkten twaalf tot veertien uur per dag, kinderarbeid was gewoon en arbeidsongevallen waren aan de orde van de dag. Pas na decennia van strijd door vakbonden en politieke hervormers kwamen er wetten die arbeiders beschermden.
Wat was een gevolg van de Industriële Revolutie?
Vraag 3 van 10
De visserij is voor veel kustlanden een belangrijke bron van inkomsten en voedsel. Maar overbevissing vormt een steeds groter probleem. Als er meer vis wordt gevangen dan er via voortplanting bijkomt, krimpen de populaties. Sommige vissoorten zijn al sterk afgenomen of dreigen te verdwijnen. Om dit te voorkomen stellen landen en internationale organisaties vangstquota in: maximale hoeveelheden vis die per seizoen gevangen mogen worden. Vissers zijn het er niet altijd mee eens, want minder vis betekent minder inkomen. Toch zijn de quota noodzakelijk als we willen dat ook toekomstige generaties nog kunnen vissen.
Waarom worden vangstquota voor vis ingesteld?
Vraag 4 van 10
De Holocaust was de systematische en door de staat georganiseerde vervolging en moord op Joden en andere groepen door het naziregime in Duitsland en de bezette landen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Tussen 1941 en 1945 werden meer dan zes miljoen Joden vermoord, naast honderdduizenden Roma, mensen met een beperking, homoseksuelen en politieke tegenstanders. Na de oorlog werden veel van de daders berecht in de Processen van Neurenberg. De wereld zwoer dat zoiets nooit meer mocht gebeuren. Jaarlijks op 27 januari, de dag waarop in 1945 het vernietigingskamp Auschwitz werd bevrijd, worden de slachtoffers wereldwijd herdacht.
Op welke datum worden de slachtoffers van de Holocaust herdacht?
Vraag 5 van 10
De atmosfeer is de luchtlaag die de aarde omhult en die essentieel is voor al het leven op onze planeet. Ze bestaat uit verschillende lagen met elk hun eigen kenmerken. De onderste laag, de troposfeer, bevat het meeste water en bijna al het weer speelt zich hier af. Daarboven bevindt zich de stratosfeer, waar de beroemde ozonlaag zit. De ozonlaag absorbeert het grootste deel van de schadelijke ultraviolette straling van de zon, waardoor mensen, dieren en planten op aarde niet worden verbrand. Door gebruik van bepaalde chemische stoffen in spuitbussen en koelinstallaties was de ozonlaag jarenlang aan het afnemen, maar internationale verdragen hebben dit proces gestopt.
Welke laag beschermt ons tegen schadelijke ultraviolette straling?
Vraag 6 van 10
Zonne-energie is één van de snelst groeiende energiebronnen van dit moment. Zonnepanelen zetten zonlicht direct om in elektriciteit via het zogenaamde fotovoltaïsche effect. De panelen worden op steeds meer daken geplaatst: op woningen, scholen, kantoren en fabrieken. Ook worden er grote zonneparken aangelegd op braakliggende terreinen. Het grote voordeel van zonne-energie is dat ze schoon is: bij de opwekking komen geen schadelijke stoffen of broeikasgassen vrij. Een nadeel is dat panelen minder stroom leveren bij bewolkt weer, en 's nachts helemaal niets. Bovendien kost de productie van de panelen zelf ook energie en grondstoffen.
Wat is een nadeel van zonne-energie?
Vraag 7 van 10
Nederland is een land dat voor een groot deel onder de zeespiegel ligt. Zonder dijken en andere waterkeringen zou bijna een derde van het land permanent onder water staan. De eerste dijken werden al in de Middeleeuwen gebouwd door boeren die hun land wilden beschermen. Door de eeuwen heen werden de dijken steeds groter en sterker. Tegenwoordig beheert het waterschap de duizenden kilometers aan dijken die ons land beschermen. Door klimaatverandering stijgt de zeespiegel en neemt de kracht van rivieren toe. Dit betekent dat bestaande dijken regelmatig versterkt en verhoogd moeten worden om Nederland ook in de toekomst droog te houden.
Waarom moeten dijken worden versterkt?
Vraag 8 van 10
De Tweede Wereldoorlog begon op 1 september 1939, toen Duitsland Polen binnenviel. Binnen korte tijd werden meer Europese landen betrokken. Duitsland, Italië en Japan vormden samen de zogeheten Asmogendheden. Tegenover hen stonden de Geallieerden: een coalitie van landen waaronder het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Na jaren van zware gevechten op meerdere fronten gaf Duitsland zich op 8 mei 1945 over. Dit werd in Europa gevierd als Bevrijdingsdag. Japan volgde in september 1945, nadat de Amerikanen atoombommen hadden gegooid op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki.
Wanneer gaf Duitsland zich over aan het eind van de Tweede Wereldoorlog?
Vraag 9 van 10
In een democratie is er een belangrijk principe: de scheiding van de machten. Dit betekent dat de macht in een land verdeeld is over drie onafhankelijke organen die elkaar controleren. De wetgevende macht stelt de wetten op en bestaat uit het parlement of de volksvertegenwoordiging. De uitvoerende macht zorgt ervoor dat de wetten worden uitgevoerd en bestaat uit de regering en de ministers. De rechterlijke macht beoordeelt of wetten worden nageleefd en spreekt recht bij conflicten. Doordat geen van deze drie machten de andere twee kan domineren, wordt machtsmisbruik voorkomen.
Hoeveel machten zijn er in een democratie?
Vraag 10 van 10
Antibiotica zijn geneesmiddelen die bacteriële infecties kunnen bestrijden. Ze werden in de twintigste eeuw ontdekt, te beginnen met penicilline door Alexander Fleming in 1928, en hebben sindsdien miljoenen levens gered. Maar door overmatig en onnodig gebruik zijn steeds meer bacteriën resistent geworden: ze passen zich aan en worden immuun voor de werking van antibiotica. Dit is een groot gevaar voor de volksgezondheid, want infecties die vroeger gemakkelijk te behandelen waren, kunnen daardoor nu levensgevaarlijk worden. Artsen worden aangespoord antibiotica alleen voor te schrijven als het echt nodig is, en patiënten moeten altijd de volledige kuur afmaken.